Content on this page requires a newer version of Adobe Flash Player.

Get Adobe Flash player

       
مثنوی مولانا جلال الدین رومی
 
    نی

بشنو از نی چون حكایت میكند از جدائی ها شكایت میكند کز نیستان تا مرا ببریده اند در نفیرم مرد و زن نالیده اند سینه خواهم شرحه شرحه از فراق تا بگویم شرح درد اشتیاق هر كسی كاو دور ماند از اصل خویش باز جوید روزگار وصل خویش من به هر جمعیتی نالان شدم جفت بد حالان و خوش حالان شدم هر كسی از ظنّ خود، شد یار من از درون من نَجَست اسرار من سر من از ناله ی من دور نیست لیك چشم و گوش را آن نور نیست تن ز جان و، جان ز تن مستور نیست لیك كس را دیدِ جان دستور نیست آتش است این بانگِ نای و، نیست، باد هر كه این آتش ندارد، نیست باد آتش عشق است كاندر نی فتاد جوشش عشق است كاندر می فتاد نی حریف هر كه از یاری برید پرده هایش پرده های ما درید همچو نی زهری و تریاقی كه دید ؟ همچو نی دمساز و مشتاقی كه دید ؟ نی حدیث راهِ پر خون میكند قصه های عشق مجنون میكند محرم این هوش، جز بی هوش نیست مر زبان را مشتری، جز گوش نیست در غم ما روزها بی گاه شد روزها با سوزها همراه شد روزها گر رفت، گو رو، باك نیست تو بمان، ای آنكه چون تو، پاك نیست هر كه جز ماهی، ز آبش سیر شد هر كه بی روزیست، روزش دیر شد درنیابد حال پخته، هیچ خام پس سخن كوتاه باید، والسلام دفتر اول از مثنوي

  مثنوی مولانا جلال الدین رومی

بشنويد اي دوستان اين داستان خود حقيقت نقد حال ماست آن بود شاهي در زماني پيش ازين ملك دنيا بودش و هم ملك دين اتفاقا شاه روزي شد سوار با خواص خويش از بهر شكار يك كنيزك ديد شه بر شاه‌راه شد غلام آن كنيزك پادشاه مرغ جانش در قفص چون مي‌طپيد داد مال و آن كنيزك را خريد چون خريد او را و برخوردار شد آن كنيزك از قضا بيمار شد آن يكي خر داشت و پالانش نبود يافت پالان گرگ خر را در ربود كوزه بودش آب مي‌نامد بدست آب را چون يافت خود كوزه شكست شه طبيبان جمع كرد از چپ و راست گفت جان هر دو در دست شماست جان من سهلست جان جانم اوست دردمند و خسته‌ام درمانم اوست هر كه درمان كرد مر جان مرا برد گنج و در و مرجان مرا جمله گفتندش كه جانبازي كنيم فهم گرد آريم و انبازي كنيم هر يكي از ما مسيح عالميست هر الم را در كف ما مرهميست گر خدا خواهد نگفتند از بطر پس خدا بنمودشان عجز بشر ترك استثنا مرادم قسوتيست نه همين گفتن كه عارض حالتيست اي بسا ناورده استثنا بگفت جان او با جان استثناست جفت هرچه كردند از علاج و از دوا گشت رنج افزون و حاجت ناروا آن كنيزك از مرض چون موي شد چشم شه از اشك خون چون جوي شد از قضا سركنگبين صفرا فزود روغن بادام خشكي مي‌نمود از هليله قبض شد اطلاق رفت آب آتش را مدد شد همچو نفت

  مثنوی مولانا جلال الدین رومی

قصهء رنجور و رنجوري بخواند بعد از آن در پيش رنجورش نشاند رنگ روي و نبض و قاروره بديد هم علاماتش هم اسبابش شنيد گفت هر دارو كه ايشان كرده‌اند آن عمارت نيست ويران كرده‌اند بي‌خبر بودند از حال درون استعير الله مما يفترون ديد رنج و كشف شد بروي نهفت ليك پنهان كرد وبا سلطان نگفت رنجش از صفرا و از سودا نبود بوي هر هيزم پديد آيد ز دود ديد از زاريش كو زار دلست تن خوشست و او گرفتار دلست عاشقي پيداست از زاري دل نيست بيماري چو بيماري دل علت عاشق ز علتها جداست عشق اصطرلاب اسرار خداست عاشقي گر زين سر و گر زان سرست عاقبت ما را بدان سر رهبرست هرچه گويم عشق را شرح و بيان چون به عشق آيم خجل باشم از آن گرچه تفسير زبان روشنگرست ليك عشق بي‌زبان روشنترست چون قلم اندر نوشتن مي‌شتافت چون به عشق آمد قلم بر خود شكافت عقل در شرحش چو خر در گل بخفت شرح عشق و عاشقي هم عشق گفت آفتاب آمد دليل آفتاب گر دليلت بايد از وي رو متاب از وي ار سايه نشاني مي‌دهد شمس هر دم نور جاني مي‌دهد سايه خواب آرد ترا همچون سمر چون برآيد شمس انشق القمر خود غريبي در جهان چون شمس نيست شمس جان باقئي كش امس نيست شمس در خارج اگر چه هست فرد مي‌توان هم مثل او تصوير كرد شمس جان كو خارج آمد از اثير نبودش در ذهن و در خارج نظير در تصور ذات او را گنج كو تا در آيد در تصور مثل او چون حديث روي شمس الدين رسيد شمس چارم آسمان سر در كشيد واجب آيد چونك آمد نام او شرح كردن رمزي از انعام او اين نفس جان دامنم بر تافتست بوي پيراهان يوسف يافتست كز براي حق صحبت سالها بازگو حالي از آن خوش حالها تا زمين و آسمان خندان شود عقل و روح و ديده صد چندان شود لاتكلفني فاني في الفنا كلت افهامي فلا احصي ثنا كل شي‌ء قاله غيرالمفيق ان تكلف او تصلف لا يليق من چه گويم يك رگم هشيار نيست شرح آن ياري كه او را يار نيست شرح اين هجران و اين خون جگر اين زمان بگرار تا وقت دگر قال اطعمني فاني جائع واعتجل فالوقت سيف قاطع صوفي ابن الوقت باشد اي رفيق نيست فردا گفتن از شرط طريق تو مگر خود مرد صوفي نيستي هست را از نسيه خيزد نيستي گفتمش پوشيده خوشتر سر يار خود تو در ضمن حكايت گوش‌دار خوشتر آن باشد كه سر دلبران گفته آيد در حديث ديگران گفت مكشوف و برهنه بي‌غلول بازگو دفعم مده اي بوالفضول پرده بردار و برهنه گو كه من مي‌نخسپم با صنم با پيرهن گفتم ار عريان شود او در عيان نه تو ماني نه كنارت نه ميان آرزو مي‌خواه ليك اندازه خواه بر نتابد كوه را يك برگ كاه آفتابي كز وي اين عالم فروخت اندكي گر پيش آيد جمله سوخت فتنه و آشوب و خون‌ريزي مجوي بيش ازين از شمس تبريزي مگوي اين ندارد آخر از آغاز گوي رو تمام اين حكايت بازگوي

  مثنوی مولانا جلال الدین رومی

از خدا جوييم توفيق ادب بي‌ادب محروم گشت از لطف رب بي‌ادب تنها نه خود را داشت بد بلك آتش در همه آفاق زد مايده از آسمان در مي‌رسيد بي‌شري و بيع و بي‌گفت و شنيد درميان قوم موسي چند كس بي‌ادب گفتند كو سير و عدس منقطع شد خوان و نان از آسمان ماند رنج زرع و بيل و داس‌مان باز عيسي چون شفاعت كرد حق خوان فرستاد و غنيمت بر طبق باز گستاخان ادب بگراشتند چون گدايان زله‌ها برداشتند لابه كرده عيسي ايشان را كه اين دايمست و كم نگردد از زمين بدگماني كردن و حرص‌آوري كفر باشد پيش خوان مهتري زان گدارويان ناديده ز آز آن در رحمت بريشان شد فراز ابر بر نايد پي منع زكات وز زنا افتد وبا اندر جهات هر چه بر تاو آيد از ظلمات و غم آن ز بي‌بكي و گستاخيست هم هر كه بي‌باكي كند در راه دوست ره‌زن مردان شد و نامرد اوست از ادب بر نور گشتست اين فلك وز ادب معصوم و پاك آمد ملك بد ز گستاخي كسوف آفتاب شد عزازيلي ز جرات رد باب

    

print this article Add this page to your favorite Social websites
Share |

سکوت قربانی علامت رضا نیست

در دو یادداشت قبلی ۱۰ مورد از مغالطات حقوق بشری را معرفی کردم. در این یادداشت به توضیح ۵ مورد دیگر از آنها می پردازم که ناقضان حقوق بشر برای توجیه افکار عمومی در مقابل نقض حقوق بشر به کار می گیرند.     
کیانوش رزاقی

اول) ادعای خیرخواهی در نقض حقوق بشر

در این مغالطه، ناقض حقوق بشر بجای پاسخ منطقی به ادعای مطرح شده، تبعات عدم نقض حقوق بشر در آن مورد را بسیار خطرناک جلوه می‌دهد. برای مثال حکومت به جای پاسخ به ادعای شکنجه متهمان به اعمال تروریستی، ثابت می‌کند که اگر اطلاعات مهمی از این افراد اخذ نمی‌شد، جان تعداد زیادی از شهروندان بیگناه به خطر می‌افتاد. در این نوع مغالطه چنین جلوه داده می‌شود که پذیرش نقض حقوق بشر در یک مورد باعث رعایت مصلحت جامعه و عموم مردم می‌شود وعدم نقض حقوق بشر پیامدهای بسیار منفی و ناگواری برای عموم خواهد شد.

استفاده از این مغالطه در رابطه با نقض حقوق بشر توسّط نهادهای اطلاعاتی و امنیتی بسیار رایج و البته موثّر است. در عمل نیز بسیاری از دولت‌ها از این مغالطه استفاده می‌نمایند. تعدادی از دولت‌ها صرفاً در بحران‌های امنیتی به این مغالطه متوسّل می‌شوند و تعداد بیشتری با امنیتی نشان دادن تمام فعالیت‌ها علیه خود، نقض گسترده‌تر حقوق بشر را توجیه می‌نمایند.

به هرحال حقوق بشر بنابر تعریف و همچنین مصادیقی که در اسناد بین المللی دارد، تحت هیچ شرایطی قابل سلب شدن از انسان‌ها نیست و اتفاقاً مرز ترجیح منافع اکثریت بر اقیلت در نظام‌های دموکراتیک هم همین حقوق بشر است. هیچ اکثریتی حق ندارد به هیچ بهانه‌ای از جمله مسائل امنیتی، به حقوق بشر اقلیت تجاوز نماید. بسیاری از حکومت‌ها این دیدگاه را آرمان گرایانه می‌دانند و در عمل خود را مجاز به دست اندازی به حقوق بشر افراد به بهانه تامین نفع اکثریت جامعه می‌زنند.

دوم) مهندسی ادعای نقض حقوق بشر و پاسخ به ادعای ضعیف شده

گاهی نقض حقوق بشر چنان گسترده و یا واضح است که ناقضان حقوق بشر نمی‌توانند اصل وجود موارد نقض حقوق بشر را انکار نمایند. در این حالت ممکن است تلاش شود تا ادعای مطرح شده به صورت مهندسی شده در اختیار افکار عمومی قرار گیرد تا پاسخ به آن راحت باشد. این مغالطه در واقع جلوه‌ای از مغالطه‌ای معروف به نام "پهلوان پنبه" است. در این مغالطه، ناقض حقوق بشر با مهندسی ادعاهایی که قدرت پاسخ گویی به آن را ندارد، مدعایی سست و ضعیف را به فعالان حقوق بشر نسبت می‌دهد و به جای رد کردن مدعای اصلی، به رد کردن این مدعای ضعیف می‌پردازد. مثلاً اگر فعالان حقوق بشر ادعا نموده باشند که حقوق دگرباشان در کشوری نقض می‌شود، دولت آن کشور تعدادی متجاوز به کودکان را در رسانه‌ها به نمایش می‌گذارد و مدعی می‌شود که فعالان حقوق بشر در حال دفاع از همجنس بازانی هستند که به کودکان تجاوز می‌نمایند.

متاسفانه در کشورهایی که دسترسی آزاد شهروندان به اطلاعات با محدودیت همراه است، دولت‌ها با سهولت بیشتری می‌توانند از این مغالطه برای توجیه افکار عمومی استفاده نمایند زیرا مخاطبانشان اغلب از ادعای اصلی فعالان حقوق بشر اطلاعی ندارند و امکان اطلاع از آن را هم ندارند.

سوم) برقراری رابطه علیت بین نقض حقوق بشر و وقایع ناگوار پیش از آن

یکی از مغالطات رایج در مقام توجیه افکار عمومی در برابر نقض حقوق بشر این است که ناقض حقوق بشر وقوع وقایع ناگوار را علّت نقض حقوق بشر نشان می‌دهد و وانمود می‌کند که نقض حقوق بشر به علّت آن وقایع بوده است. برای نمونه دولتی که یک راهپیمایی مسالمت آمیز را به شدّت سرکوب کرده است، مدارکی را نشان می‌دهد که اثبات می‌کند تعدادی از عناصر گروه‌های تروریستی ابتدا به مردم و نیروهای امنیتی شلیک کرده‌اند و حکومت چاره‌ای جز دست بردن به اسلحه نداشته است. این حکومت در واقع بین تیراندازی عناصر تروریست به مردم و تیراندازی خود به مردم رابطۀ علّیت برقرار می‌کند و ادعا می‌کند که تیراندازی متقدّم دلیلی برای تیراندازی متاخّر بوده است.

در پاسخ به این مغالطه باید دانست که اولاً از تعاقب دو رویداد نمی‌توان نتیجه گرفت که بین آن دو رابطه علیت وجود دارد. بنابراین رفتار فرصت طلبانه و جنایتکارانه گروهکی تروریست در تیراندازی در خیابان‌های تهران نمی‌تواند لزوماً دلیل تیراندازی نیروهای امنیتی به مردم باشد. ثانیاً نقض حقوق بشر اصولاً توجیه پذیر نیست و هیچ چیز نمی‌تواند دلیلی برای نقض حقوق بشر به حساب آید. بویژه حکومت‌ها وظیفه دارند تدابیری را بیاندیشند که هرگز ناگزیر به نقض حقوق بشر در راستای عمل به سایر وظایف خود از جمله تامین امنیت نباشند. وقتی در قانون اساسی کشوری، حق برگزاری تجمعات مسالمت آمیز به رسمیت شناخته شده است، این وظیفه حکومت و نیروهای اطلاعاتی و امنیتی آن است که امنیت تجمعات را تضمین نمایند و تدابیری بیاندیشند که گروه‌های تروریستی نتوانند از این تجمعات سوءاستفاده نمایند.

چهارم) برخورد موردی به جای مبارزه با اصل پدیدۀ نقض حقوق بشر

درست است که دفاع از حقوق قربانیان نقض حقوق بشر همواره یکی از مهم‌ترین اهداف فعالان حقوق بشر است اما اصلیترین تاثیر این فعالیت‌ها مربوط به محو کامل پدیدۀ نقض حقوق بشر و جلوگیری از تکرار آن است. بسیاری از ناقضان حقوق بشر تلاش می‌کنند فعالیت‌های حقوق بشری را در سطح هدف اول نگاه دارند و فعالان حقوق بشری را صرفاً مشغول مطالبه حقوق قربانیان نمایند. به همین منظور و همچنین در راستای اقناع افکار عمومی، بسیاری از حکومت‌ها با برخورد موردی با موارد نقض حقوق بشر، خود را مدافع حقوق شهروندان و انسان‌ها نشان می‌دهند. در این مغالطه، حکومت ناقض حقوق بشر یک یا چند مورد بخصوص از نقض حقوق بشر را به دستگاه قضائی خود معرفی می‌نماید و اعلام می‌کند که در حال برخورد با نقض حقوق بشر در قلمرو خود است. این مغالطه معمولاً با معرفی چند شخص حقیقی به عنوان عاملین نقض حقوق بشر همراه است و در بسیاری از موارد حقوق بشر همین افراد هم نقض می‌شود تا نشان داده شود که حکومت در برخورد با عوامل نقض حقوق بشر جدّی است.

بدون تردید برخورد قضائی با تک تک موارد نقض حقوق بشر و شناسایی عاملان و آمران و مجازات آن‌ها یکی از اولین اقداماتی است که حکومت‌ها وظیفه دارند در واکنش به نقض حقوق بشر در قلمرو خود انجام دهند. اما بزرگ‌ترین خطر هنگامی رخ می‌نماید که نقض حقوق بشر به طور سیستماتیک انجام می‌شود. در این حالت تا زمانی که سیستم ناقض حقوق بشر وجود دارد، برخورد موردی با عاملان نقض حقوق بشر مغالطه‌ای بیش نیست. این سیستم می‌تواند اجزای مختلفی داشته باشد. شناسایی اجزای این سیستم و نابودی آن دشوار‌ترین مطالبه‌ای است که فعالان حقوق بشر از حکومت‌ها دارند. حکومت‌هایی که در بسیاری از موارد خود جزئی از آن سیستم هستند.

پنجم) توسّل به سکوت قربانی برای نفی وجود نقض حقوق بشر

در این مغالطه ناقضان حقوق بشر سعی می‌کنند سکوت قربانی را دلیلی بر عدم نقض حقوق او نشان دهند. این مغالطۀ استدلال از سکوت، معمولاً با ادعای سمت نداشتن مدافعان حقوق بشر در دفاع از قربانیان نیز همراه است. قربانیان نقض حقوق بشر به دلایل مختلف ممکن است در مقابل مظالم سکوت نمایند. ترس از وخیم‌تر شدن اوضاع و همچنین عدم دسترسی به تریبون‌های آزاد از عمده‌ترین دلایل این سکوت است. با این حال، سکوت قربانیان را نمی‌توان دلیلی بر عدم نقض حقوق آنان دانست. در این مغالطه هنگامی که از ناقض حقوق بشر سوال می‌شود که چرا حقوق فلان فرد را نقض می‌کند، پاسخ داده می‌شود که مگر شما وکیل یا وصی او هستید؟ او خودش زبان دارد و اگر مشکلی داشته باشد حتماً بیان می‌کند پس چون چیزی نمی‌گوید حتماً مشکلی هم ندارد!

باید دانست که اولاً در بسیاری از موارد عواقب اعتراض به نقض حقوق بشر وخیم‌تر از تحمّل آن موارد است. قربانیان نقض حقوق بشر معمولاً در قلمرو حاکمیت ناقض حقوقشان زندگی می‌کنند. ترس از تشدید برخورد‌ها و همچنین انتقام جویی باعث می‌شود که قربانیان به نوعی خودسانسوری مبتلا شوند. در واقع قربانی از ترس عصبانیت و واکنش دردناک‌تر ناقض حقوق بشر، ترجیح می‌دهد وضع موجود را تحمّل کند و از نقض حقوق خود دم نزند. اما این سکوت به هیچ وجه دلیلی بر رضایت او از نقض حقوقش نیست. مثلاً اگر فردی از کتک خوردن در ادارۀ پلیس شکایت کند و این خطر وجود داشته باشد که به تبلیغ علیه نظام متهم شود، به احتمال زیاد این فرد از بیان این مورد نقض حقوق بشر خودداری خواهد کرد تا از عواقب وخیم‌تر بیان این موضوع در امان باشد.

ثانیاً سکوت قربانی ممکن است به دلیل عدم اطلاع از وجود اصل حق باشد! در برخی موارد قربانی خودش نمی‌داند که حقوقش در حال نقض شدن است بنابراین فکر می‌کند که ناقض حقوق بشر حق دارد که آن رفتار را با وی داشته باشد. سکوت به دلیل عدم اطلاع از حقوق بشر در جوامعی بسیار رایج است که دارای عرف‌های مغایر با حقوق بشر هستند. برای مثال بسیاری از زنان در کشور‌ها نمی‌دانند که مالک بدن خود هستند و بسیاری از والدین هم نمی‌دانند که حق ندارند برای جسم فرزندشان تصمیم بگیرند. بنابراین اساساً به ختنه زنان اعتراضی ندارند!

ثالثاً سکوت قربانی ممکن است به دلیل تبعات زیان بار آبرویی برای وی باشد. بسیاری از رفتارهایی که نقض حقوق بشر محسوب می‌شود چنان زشت و زننده است که قربانی از بازگو کردن آن شرم دارد. اتفاقاً در این موارد نقش فعالان حقوق بشر بسیار پررنگ می‌شود زیرا فعالان حقوق بشر می‌توانند بدون علنی کردن هویت قربانی، از حقوق او دفاع کنند.

رابعاً دفاع از حقوق بشر با وکالت در محاکم دادگستری فرق دارد. وکالت در محاکم در اغلب کشور‌ها مستلزم داشتن پروانه یا مجوّز وکالت است اما دفاع از حقوق بشر اساساً اقدامی مردم نهاد است که نیاز به مجوّزی ندارد. به علاوه، دفاع از یک قربانی در دادگاه مستلزم این است که مدافع از قربانی وکالت داشته باشد اما حمایت از حقوق بشر نیاز به داشتن اجازه از قربانیان ندارد. هر کس در هر جای دنیا که از نقض حقوق بشر فرد یا افرادی مطلّع شد، حق دارد با توسّل به تمام امکاناتی که در اختیار دارد به نقض حقوق بشر اعتراض نماید. این مهم‌ترین اهرم فشار جامعه مدنی بر دولت‌ها و حکومت‌ها برای پایبند کردن آن‌ها به رعایت حقوق انسان‌ها به شمار می‌رود.

*حقوقدان و فعال حقوق بشر

comments powered by Disqus

 
Home   |   About Khoie   |   Books   |   Articles & Essays
2014 © mrkhoie.com, All rights reserved. International copyright laws apply to all content